Dzielenie się u dzieci – jak nauczyć dziecko dzielić się zabawkami

„To moje!” – to zdanie zna każdy rodzic przedszkolaka. Gdy dziecko nie chce się dzielić zabawkami, łatwo uznać, że jest samolubne. Tymczasem u dwu- i trzylatków to zwykle etap rozwojowy, który zaczyna się od odkrycia „ja” i „moje”. Dzielenia się dziecko po prostu się uczy, a najlepiej uczy się spokojnie, bez kar i etykiet.

Dlaczego dziecko nie chce się dzielić

• Dopiero uczy się, co to jest „moje”. Własność to dla małego dziecka nowość, więc potrzebuje czasu, żeby się z nią oswoić.
• Nie rozumie jeszcze czasu. „Oddam za chwilę” znaczy dla niego „nigdy”. Dziecko boi się, że zabawka zniknie na zawsze.
• Impulsy są silniejsze niż rozsądek. Chęć zabrania zabawki pojawia się szybciej, niż dziecko zdąży pomyśleć.
• Zabawka jest ważna emocjonalnie. Ulubiony miś czy auto to ktoś bliski.
• Brak doświadczenia. Dziecko jeszcze nie wie, że po oddaniu zabawki można mieć dobrą zabawę z kolegą.

Zdolność do dzielenia się rośnie z wiekiem, zwykle powoli, od drugiego do szóstego roku życia, a każde dziecko ma własne tempo.

Co robić, kiedy dwoje dzieci chce tej samej zabawki

1. Zachowaj spokój i bądź blisko. Nie szukaj winnego: „kto zabrał”, „kto był pierwszy”.
2. Nazwij to, co widzisz. „Oboje chcecie czerwonego samochodu. To trudne, bo jest tylko jeden.”
3. Zaproponuj sposób. Zmiana po kolei, minutnik albo klepsydra, wspólna zabawa albo inna zabawka na zmianę.
4. Pomóż dziecku powiedzieć, czego chce. „Możesz powiedzieć: daj mi, jak skończysz.”
5. Chwal konkretne zachowanie. „Poczekałeś na swoją kolej. To było trudne!”
6. Nie zmuszaj. Wymuszone oddanie zabawki uczy, że wygrywa silniejszy, a to nie buduje poczucia bezpieczeństwa.

Zabawki, których nie trzeba dzielić

Dobrym pomysłem jest ustalenie, że kilka rzeczy jest „tylko moich”, na przykład ulubiony miś albo nowy prezent. Gdy do domu przychodzą goście, dziecko może schować je wcześniej. To zmniejsza napięcie i pozwala dzielić się resztą zabawek bez lęku.

Jak uczyć dzielenia się na co dzień

• Dawaj przykład. Dziel się kanapką, ołówkiem, czasem. Mów głośno: „Chcesz kawałek mojego jabłka? Podzielimy się.”
• Graj w gry, które wymagają czekania na swoją kolej. Planszówki, układanie wież z klocków po jednym klocku.
• Wykorzystaj okazje. Dzielenie tortu na kawałki, wspólne pieczenie ciastek, zabawa w sklep.
• Pozwól na uczucia. Złość z powodu oddanej zabawki jest zrozumiała.
• Nie nazywaj dziecka „samolubem”. Etykiety zostają w głowie dłużej, niż się wydaje.
• Chwal za empatię. „Zobaczyłaś, że Janek jest smutny, i zaproponowałaś mu swoją łopatkę. To było miłe.”

Czekanie na swoją kolej

Czekanie jest częścią dzielenia się. Kilka pomysłów na ćwiczenie cierpliwości:

• klepsydra lub minutnik w kolorze, który dziecko lubi,
• liczenie do dziesięciu albo śpiewanie piosenki,
• zajęcie się czymś miłym w tym czasie, na przykład budowaniem czegoś z kolegą,
• ustalenie, ile „kółek” na huśtawce ma każdy.

Typowe sytuacje i co zrobić

• Plac zabaw. Zanim wyjdziecie, uprzedź: „Inne dzieci też będą chciały huśtawkę.” Ustal prostą zasadę, na przykład pięć kółek i zmiana, i liczcie je razem.
• Wizyta kolegi. Przed jego przyjściem dziecko wybiera zabawki „tylko moje” i chowa je. Reszta jest do wspólnej zabawy.
• Rodzeństwo. Wspólne zabawki mają swój pojemnik, a prywatne swoją półkę. Zmiana po kolei, bez zasady „starszy ustępuje”.
• Przedszkole. Zapytaj nauczycielkę, jakich sposobów używa grupa (minutnik, kolejka), i stosuj podobne w domu.

Zdania, które pomagają

• „Jeszcze nie skończyłeś? Możesz powiedzieć: skończę za chwilę, a potem ty.”
• „Widzę, że bardzo chcesz tę łopatkę. Zapytam, czy możemy się wymienić.”
• „Dziękuję, że poczekałeś. To nie jest łatwe.”
• „Jeśli nie chcesz oddać, możesz powiedzieć: jeszcze nie. Kolega poczeka albo zagra w coś innego.”

Jak pomagają bajki

Bajka pokazuje dzielenie się bez moralizowania. W aplikacji Napmoon znajdziesz m.in.:

• „Kolec czeka na swoją kolej” (4–6 lat) – jeżyk czeka na huśtawkę, a sowa Mądralka daje mu klepsydrę i pomysł, jak umilić czas,
• „Tobi i czerwona piłka” (4–6 lat) – zazdrość o cudzą piłkę kończy się mądrym zdaniem: piłka jest moja, ale zabawa może być nasza,
• „Kumka nadyma się jak balonik” (2–4 lata) – kamień nad stawem okazuje się dość duży dla wszystkich,
• „Urodziny Skoka” (6–8 lat) – zapraszanie kogoś, kto jest sam,
• „Tobi i pszczoły” – o tym, że miód to owoc cudzej pracy i że za pomoc można się odwdzięczyć.

Po bajce zapytaj: „Co by się stało, gdyby Kolec nie poczekał?” albo „Jak poczuł się Tobi, kiedy Rudek zaprosił go do wspólnej gry?” Możesz też stworzyć własną bajkę z imieniem dziecka na temat „Dzielenie się”. Dziecko jest wtedy bohaterem, który sam znajduje rozwiązanie.

Kiedy poszukać wsparcia

Dzielenie się i czekanie na swoją kolej to umiejętności, które rozwijają się powoli. Jeśli jednak dziecko w wieku szkolnym nadal bardzo gwałtownie reaguje, ma trudności w kontaktach z rówieśnikami, często wchodzi w konflikty albo unika zabawy z innymi, porozmawiaj z nauczycielem, pediatrą lub psychologiem dziecięcym. Wspólnie łatwiej ustalić, czego dziecko potrzebuje.